Mart 2026’nın çağdaş sanat haritasına bakınca İstanbul’un yalnızca sergi açan bir şehir gibi değil, yön değiştiren bir şehir gibi davrandığı görülüyor. Tepebaşı, Taksim, Çukurcuma, Piyalepaşa ve Dolapdere hattında açılan sergiler; resim, yerleştirme, arşiv ve yüzey arasında dolaşırken aslında ortak bir duyguyu büyütüyor: eşiğe gelmiş olma hissi. Halil Paşa’dan Defne Tesal’a, Gregor Hildebrandt’tan Özer Toraman’a uzanan bu seçkide mesele sadece neyin gösterildiği değil; bugün sanatın hangi geçiş hâlini görünür kıldığı. İstanbul, bu ay galeriler ve müzeler üzerinden bir sergi takvimi değil, bir duygu haritası gibi okunuyor.
Pera Müzesi’ndeki Suyun Kıyısında: Halil Paşa’nın Yaşamı ve Sanatı, Halil Paşa’nın yaşamını, resim anlayışını, ışık ve renk duyarlılığını, farklı coğrafyalarda şekillenen üretimini geniş bir çerçevede ele alıyor. Bu serginin kıymeti yalnızca tarihsel bir ismi yeniden görünür kılmasında değil; geç Osmanlı ile erken modernleşme arasındaki estetik gerilimi bugünün bakışıyla yeniden kurmasında. Hemen başka bir hatta, Piramid Sanat’taki Baykam on Picasso: Les Demoiselles Revisited ise Bedri Baykam’ın Picasso’yla kurduğu uzun soluklu diyaloğu açıyor. Burada odak, yalnızca bir başyapıtı yeniden yorumlamak değil; sanat tarihinin otoriter vitriniyle bugünün bakış rejimi arasında yeni bir gerilim alanı üretmek. Biri suyun yüzeyinde titreşen bir tarih, diğeri modernizmin merkezine atılan güncel bir soru gibi duruyor.
Çukurcuma’ya indiğinizde ton değişiyor. G-Art Galeri’de görülebilen Takımyıldızları (veya ne yapacağımızı bilmiyoruz…), adından başlayarak bugünün dağınık yön duygusunu sahipleniyor. Sergi, çağdaş sanatı yalnızca estetik bir nesne değil, eleştirel düşünme alanı olarak kuruyor; küresel bağlantılar, artan gözetim ve parçalı ortaklıklar bu serginin asıl zeminini oluşturuyor. Taksim tarafında, Anna Laudel’de açılan Between Leaving and Breaking ise kültürel hafıza ile kimlik arasındaki sürtünmeyi merkeze alıyor. Ramazan Can ile Ertuğrul Güngör ve Faruk Ertekin’in ortak ve bireysel üretimlerini bir araya getiren sergi, geçmişi bir teselli alanı olarak değil, bugünün içinden yeniden açılan bir kırık yüzey gibi ele alıyor. Biri gökyüzüne bakarak yön arıyor, diğeri yerin altındaki çatlağı dinliyor.
Piyalepaşa ve Tepebaşı hattında bu eşik hissi daha içe dönük bir tona bürünüyor. Pi Artworks’te açılan Sessiz Diyalog, Özer Toraman’ın yeni yapıtlarını ve pratiğinde ilk kez yer verdiği bir yerleştirmeyi bir araya getiriyor. Sergi, görünür olanla geri çekilen, söylenenle içeride kalan arasındaki ince hattı takip ediyor; adındaki sessizlik, boşluk değil yoğunluk duygusu taşıyor. Galerist’teki Defne Tesal sergisi Nereye Düşeceğini Bilmiyorum ise değişim, geçiş hâlleri, belirsizlik, kontrol arayışı ve teslimiyet ekseninde kuruluyor. Burada asıl dikkat çekici olan, kök salma arzusunun artık sabit bir zemine değil, hareketin kendisine bağlanması. Şehir sürekli yer değiştirirken sergiler de artık güvenli bir merkez önermiyor; yalnızca düşüşün yönünü hissettiren bir ritim sunuyor.
Dolapdere’deki Dirimart’ta açılan Gregor Hildebrandt sergisi Duale Systeme aus der Mauerstadt, sanatçının Türkiye’deki ilk kişisel sergisi olarak ayrı bir ağırlık taşıyor. Berlin’in kültürel katmanları, ses taşıyıcıları, kayıt yüzeyleri ve bellek fikri burada yalnızca tematik başlıklar değil; doğrudan malzemenin kendisine dönüşüyor. Hildebrandt’ın işlerinde müzik ve kayıt nesneleri birer araç olmaktan çıkıp zamanın dokusuna dönüşüyor. Bu yüzden sergiye bakmak, biraz da yüzeye sinmiş bir sesi okumaya çalışmak gibi.
Bu sergileri gezerken rota da önemli. Pera Müzesi, Tepebaşı’nda; Şişhane hattından kısa bir yürüyüşle ulaşılabiliyor. Galerist de aynı aks üzerinde yer alıyor. Piramid Sanat, Taksim tarafında; metrodan sonra kısa bir yürüyüş mesafesinde. Anna Laudel yine Taksim-Gümüşsuyu hattında. G-Art Galeri, Çukurcuma’nın dar ve hafızalı sokaklarında; Pi Artworks, Piyalepaşa aksında; Dirimart ise Dolapdere tarafında konumlanıyor. Yani bu ay sergiler tek tek gezilecek duraklar olmaktan çok, birbirine konuşan bölgeler gibi düşünülebilir. Aynı gün içinde iki ya da üç sergiyi peş peşe görmek mümkün; ama asıl verim, onları ayrı başlıklar olarak değil, aynı şehir cümlesinin farklı tonları olarak okuyunca ortaya çıkıyor.
Mart 2026’nın çağdaş sanat seçkisi, izleyiciden kesin bir yargı istemiyor; daha çok, hangi anda yer değiştirdiğini fark etmesini istiyor. Halil Paşa’da tarih bugüne sızıyor, Baykam’da kanon yeniden tartışmaya açılıyor, G-Art’ta ortak gökyüzü artık kararsız bir haritaya dönüşüyor, Anna Laudel’de kırılma bir hafıza biçimi kazanıyor, Özer Toraman’da sessizlik iç ses kadar mekânla da ilgili hâle geliyor, Defne Tesal’da düşüş kaygısı neredeyse yeni bir yön bulma yöntemine dönüşüyor, Hildebrandt’ta kayıt nesnesi hatıranın kendisine yaklaşıyor. Belki de bu ayın asıl sergisi, bütün bu mekânların arasında yürürken kurulan görünmez sergi: İstanbul’un artık sabit bir merkez değil, sürekli eşik üreten bir yüzey hâline gelmesi. Bugün İstanbul’da sanat izlerken gerçekten bir yapıtın içine mi giriyoruz, yoksa bir geçiş anının içinden mi geçiyoruz?
